نقد فیلم «پریدن از ارتفاع کم»
نقد فیلم «پریدن از ارتفاع کم» ساخته حامد رجبی
جمع آوری از گارگین فتائی
.
کارگردان:
حامد رجبی
تهيه کننده:
مجید برزگر
بازيگران:
نگار جواهریان، رامبد جوان، محمود بهروزیان، مهر آل آقا، صدف احمدی، سعید اشتیاقی، شفق شکری، افشین لیاقت، علی اکبر مددی مهر، امیر حسین آصفی و ژیلا دایی
پخش:
هنر و تجربه
خلاصه داستان
این فیلم داستان زنی به نام نهال است که چهار ماهه حامله است و ناگهان میفهمد که جنین در شکمش مرده است. او سکوت میکند و تصمیم میگیرد از این ماجرا به کسی چیزی نگوید. داستان با شخصیت اصلی (نگار جواهریان) آغاز میشود؛ او مطب زنان را با خبر مرگ جنین در رحمش و اینکه در روزهای آینده سقط جنین خواهد داشت ترک میکند. با وجود اینکه او میتواند مستقیم و به طور ناگهانی، ماجرا را به اولین غریبهای بگوید که در گوشه مطب پزشک نزدیکش میشود، اما پس از آن و در طول فیلم قادر نیست مساله خود را برای نزدیکترین افراد خانواده مانند مادر و همسرش بیان کند. دوربین آرام و نماهای بلند حامد رجبی، این زن را در روزهای آینده دنبال میکند که کارهای معمول زندگیش را انجام میدهد مثلا به دنبال آپارتمان جدیدی برای خانواده برفرض رو به بزرگ است میگردد، تا آنجا که قدم به قدم در مقابل جهان خود عصیان میکند.
نهال پس از این خبر "تکاندهنده" با توجه به پیشینه بیماری افسردگی بار دیگر در لاک خود فرو میرود و رفتار و کرداری از او سر میزند که سبب شگفتی اطرافیان وی میشود.
برای نمونه بابک که از مرگ جنین خبر ندارد و فکر میکند که نهال دوباره دچار افسردگی شده است، از او میخواهد که برای خودش خرید کند. نهال نیز در یک نوبت دست به خرید لباسی به قیمت ۷ / ۴ میلیون تومان میزند؛ مبلغی که در اصل بیش از توان مالی این خانواده متوسط است.
.
مجید برزگر پس از انتخاب فیلم «پریدن از ارتفاع کم» به کارگردانی حامد رجبی در بخش "پانوراما"ی جشنواره برلین در گفتوگویی بیان کرد: پس از آنکه سال گذشته فیلمنامه این اثر تکمیل شد، از اسفند ماه تصمیم گرفتیم آن را به مرحله تولید برسانیم و از آنجا که این کار، اولین فیلم حامد رجبی بود باید به عنوان فیلم اول، تقاضای پروانه ساخت میدادیم.
وی ادامه داد:با توجه به اینکه شرایط صدور مجوز برای فیلمهای اول متفاوت است و پروسه زمانی بیشتری نیاز داشت، تصمیم گرفتیم فیلم را با مجوز فیلمهای سینمایی- ویدئویی تولید کنیم.
برزگر که «پریدن از ارتفاع کم» اولین تجربه تهیهکنندگیاش در سینما است، درباره دلایل این تصمیم اضافه کرد: به جز زمان صدور مجوز فیلمهای اول که به تابستان میکشید، نگار جواهریان و رامبد جوان به عنوان بازیگران این فیلم در ماههای بعدی سال، شرایط پرکاری داشتند و فقط در همان ماههای ابتدایی امسال که ما فیلمبرداری را انجام دادیم، میتوانستند همکاری کنند؛ ضمن اینکه قصد داشتم فیلم جدید خود را با نام «یک شهروند کاملا معمولی» اواخر تابستان یا ابتدای پاییز بسازم، به همین دلیل کار را با دریافت مجوز ویدئویی آغاز کردیم.
این کارگردان و تهیهکننده سینما گفت: به این ترتیب تا خرداد ماه فیلمبرداری «پریدن از ارتفاع کم» به پایان رسید و بعد وارد مرحله تدوین و دیگر اقدامات فنی شدیم.
برزگر افزود: با نزدیک شدن به جشنواره فیلم فجر بسیار علاقه داشتیم این فیلم در این جشنواره حضور داشته باشد، اما از آنجا که امسال قوانین خیلی سختتر شده است، «پریدن از ارتفاع کم» به دلیل داشتن پروانه ویدئویی مورد قبول واقع نشد. با این حال تلاش بسیاری کردم تا از وزارت ارشاد مجوز پروانه سینمایی این فیلم را بگیرم اما موافقت نشد.
او با اشاره به اینکه در جشنواره فجر ثبت نام کرده بود ولی از وزارت ارشاد و جشنوارهی فجر جوابی برای این فیلم دریافت نشد،ادامه داد: این برایم مساله است که یک فیلم بلند، با هر مجوزی که ساخته شود به هر حال فیلم بلند است و هیچ جا برای سینمایی یا ویدئویی بودن آن بحث نمیشود.
برزگر در پایان گفت: پس از اینکه امکان حضور این فیلم در جشنواره فجر فراهم نشد آن را به جشنواره برلین فرستادیم که مورد توجه قرار گرفت و در بخش "پانوروما" که یکی از بخشهای اصلی جشنواره است، پذیرفته شد. همچنین با توجه به اطلاعاتی که رسیده، احتمال حضور و داوری این فیلم در بخش فیلمهای اول جشنواره برلین هم وجود دارد.
نگار جواهریان و رامبد جوان بازیگران اصلی «پریدن از ارتفاع کم» هستند؛
حامد رجبی که در مقطع کارشناسی ارشد در رشته سینما از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شده است علاوه بر ساخت چند فیلم کوتاه و دریافت جوایز بینالمللی در نگارش فیلمنامه فیلمهای «فصل بارانهای موسمی» و «پرویز» با مجید برزگر همکاری داشته است.
مجید برزگر تهیهکننده و کارگردان سینمای ایران که به تازگی فیلمبرداری فیلم جدیدش «یک شهروند کاملا معمولی» را به پایان برده، پیش از این با دو فیلم قبلیاش در جشنوارههای معتبر بین المللی حضور موفقی داشته است و فیلم دیگرش «پرویز» در گروه هنر و تجربه به نمایش درآمده است.
.
نکاتی درباره «پریدن از ارتفاع کم» ساخته حامد رجبی
تراژدی جنین مرده
سید رضا صائمی
شاید در ابتدا به نظر برسد کارگردان در فضایی شبهروشنفکرانه یک نوع ادا و اطوار انتزاعی را روایت میکند اما با رویکردی فردگرایانهتر میتوان به تأویل روانشناختی قصه دست زد که البته خالی از مؤلفههای جامعهشناسانه هم نیست. درواقع اگر قصه را برمبنای منطق سینمایی و مبانی دراماتیکش در نظر بگیریم ممکن است یا به حفرهای تهی بربخوریم یا برای چفتوبست برخی موقعیتها، منطق کافی نداشته باشیم. اما باید فراتر از صورت فرمیک قصه، کمی به لایههای نمادین اثر نظر انداخت تا از کاستیهای متعارف آن فراتر رفت. فیلم، قصه افسردگی مزمن اجتماعی است که سالهاست بسیاری از آدمیان متوسط با آن دستبهگریبانند. شاید از طریق برقراری یک رابطه دیالکتیکوار بین صورت و باطن قصه به درک موقعیت روانشناختی آن دست یافت. ظاهر قصه این است که فیلم داستان زنی به نام نهال (نگار جواهریان) است که چهارماه حامله است و ناگهان میفهمد که جنین در شکمش مرده است. سکوت میکند و تصمیم میگیرد از این ماجرا به کسی چیزی نگوید. سکوت او اگرچه ظاهرا برآمده از یک شوک و بحران عاطفی/ روانی است اما رفتارشناسی نهال (نگار جواهریان) در ادامه نشان میدهد که او دچار یک نوع روانرنجوری فلسفی است و چهبسا آن جنین مرده همان خود ایدهآل و مطلوبی است در فضایی که مجبور به سرکوب خواستهها، نیازها و آرزوهایش بوده. گویی پنهانکردن جنین مرده و میل به نگهداری آن برساخته همان عادتوارگیهایی است که ما به درد و رنجهای درونی خویش داریم. بهراستی اگر این جنین را به آرزوها و رؤیاهای درونی خویش نسبت دهیم، چنددرصد از ما در درون خود این جنینهای مرده را نگهداری میکنیم. میل به سقط و دفن آن نیست چون هویت خویش را با آن پیوند زدهایم و گمان میکنیم شاید بدون آن دچار بحران شخصیتی شویم دریغ از آنکه گاهی همین نگهداشتن و دورنریختن تصورات و رؤیاهای مرده در درون فکر و ذهن و ضمیرمان مانع از پریدن و تعالی ما میشود. نهال، گویی چون خود آن جنین را پرورانده، تاب دلکندن از آن را ندارد و در نهایت چون شرایط زندگی و دیگرانی که در زندگیاش حضور داشتهاند را مسبب این اتفاق میداند، علیه آنها میشورد و طغیان میکند. اگر با روانشناسی آدمهایی از جنس نهال آشنا باشیم، سکوت و درخودفرورفتگی او که تقریبا در نیمساعت اول فیلم میبینیم، کدها و نشانههایی است که مبین همین است. شاید از حیث سینمایی فیلم فاقد رمزگذاریهای دراماتیک باشد اما برای مخاطبان آشنا به روانشناسی همه این نشانهها بهراحتی قابل رمزگشایی است. طغیان او علیه محیط اطراف از جمله همسرش (رامبد جوان) در درون همین موقعیت روانی قابلفهم است؛ همسری که مخاطب بهتدریج با شخصیت ضعیف و محافظهکار و ترسویش آشنا میشود. او حتی زمانی که نهال در حضور دوستش از علاقه درونی همسرش به دوستش میگوید، قدرت دفاع حتی دفاع متظاهرانه از خود را ندارد.
اوج این طغیانگری را میتوان در خانه جدید و نوع پذیرایی از میهمانان و اقوام ردیابی کرد که انگار دارد پوچی و تجربه دردناک نهیلیست را به صورت دیگران میزند و هیچ ابایی ندارد که آنها چه قضاوتی درباره او میکنند. هرچند این سکانس برای مخاطبی که منطق رئالیستی قصه را دنبال میکند، کمی اغراقآمیز و حتی بیمنطق جلوه میکند. گویی همه امید نهال به تغییر و دگردیسی در زندگی و تجربه فصلی تازه در زندگیاش در تولد فرزندش بود و حالا که تقدیر این تولد، مرگ بود، از درون آن یک طغیان مرگاندیشانه متولد میشود؛ چیزی شبیه به آنچه فروید غریزه مرگ میگوید و میل به تخریب و ویرانی و نابودی را برمیانگیزد. از همینرو شاید واکنشهای او را نسبت به جنین مردهاش باید یک رفتار طبیعی (از حیث روانشناختی) تلقی کرد. این واکنش روانی را البته میتوان از منظر روانشناختی دیگری نیز تحلیل کرد؛ تحلیلی مبتنی بر نظریه ناکامی- پرخاشگری که مبین آن است که ناکامی و سرخوردگیهای مدام در آدمی موجب برانگیختن پرخاشگری و خشم در او میشود و جالب اینکه در روانشناسی افسردگی نوعی خشم است، منتها خشم علیه خود! البته نهال هردوگونه این پرخاشگری را تجربه میکند؛ ابتدا به شکل خشم علیه خویش و افسردگی و دوم از طریق پریدن به دیگران. او حتی روانشناس و مشاور خود را نیز مورد عتاب قرار میدهد و تلاش میکند او را از حیث منطقی در موضع منفعلانهای قرار دهد. درواقع نیمهدوم فیلم که بازنمایی تدریجی نیمه درونی و پنهان نهال هم هست، نشان میدهد ریشه این طغیانگری و آشفتگی از قبل نیز در او وجود داشته و با مرگ جنین صرفا سر باز کرده و به طغیانگری رسیده است.البته این اولین تجربه بلند حامد رجبی است و باید با کمی اغماض به آن نگریست. به نظر میرسد مشکل اصلی فیلم او کاستی و ضعفهایی در پیوندزدن بین منطق روانشناختی شخصیتها با ساختار و زبان سینمایی قصه است و اگر این همنشینی بین زبان سینمایی و زبان روانشناختی در بستر درام صورتبندی میشد، حتما با فیلم کمنقضتر و شستهرفتهتری مواجه میشدیم. طبیعتا نمیتوان از فیلم «پریدن از ارتفاع کم» حرف زد و از بازی خوب، متفاوت و کنترلشده رامبد جوان چیزی نگفت. بدون شک یکی از مهمترین امتیازات این فیلم بازی اوست.
.
حامد رجبی : بیشتر از اینکه سینما شبیه زندگی باشد ، زندگی شبیه سینماست
حامد رجبی کارگردان فیلم پریدن از ارتفاع کم گفت: از ابتدا تصمیمی داشتیم که فیلمی بسازیم تا تماشاگر را به صورت احساسی درگیر نکند و تماشاگر قدرت انتقادی اش را در مواجه با فیلم از دست ندهد. می خواستیم تماشاگر با شخصیت ها همذات پنداری نکند بلکه به رفتار و چرایی رفتار آنها فکر کند. البته درباره این شیوه کار از زمان برشت صحبت شده است .
وی افزود:فیلم از ما می خواهد که افسردگی را دوباره تعریف کنیم. شخصیت نهال در این فیلم عقده های از پیش انباشته شده ندارد و بیماری افسردگی او نیز حاد نیست. فیلم می خواهد فکر کنیم که آیا رفتار متفاوت نهال درست است یا آنچه که تمامی مردم و جامعه به صورت تکراری انجام می دهند . تمام سعی من این بود که این نکته در فیلم مشخص باشد . ما نمی توانیم همیشه خودمان را در مقابل یا در کنار نهال ببینیم. زمانی با کارهای او مخالف هستیم و زمانی نیز در کنار او می ایستیم و از آنچه که او انجام می دهد و ما جرات انجامشان را نداشته ایم لذت می بریم.
وی درباره ارتباط فیلم با واقعیت موجود در جامعه نیز گفت : فیلم ساختن ، نقاشی کشیدن و پرداختن به سایر هنرها این امکان را به ما می دهد که از منطق زندگی به دور باشیم و و هنر امکان تخیل امر ناممکن را به ما می دهد و آنچه در واقعیت رخ نمی دهد می تواند در رویا اتفاق بیفتد.
این کارگردان درباره خلق شخصیت های فیلم نیز گفت : هنگامی که شما شروع به نگارش فیلم نامه می کنید همه آنچه که از ابتدای زندگی تا آن زیسته اید در ذهن شما جان می گیرد و به صورت ناخودآگاه باعث ساخته شدن شخصیت ها می شود. واکنش های شخصیت مرد در این فیلم خیلی خونسردانه است . شخصیت نهال اما شوهرش را دوست دارد. در این فیلم نامه او نباید از شوهرش بدش می آمد و با او مشکل می داشت زیرا در این صورت تماشاگر علت رفتارهای متفاوت او را به گردن اختلاف او با همسرش می انداخت ، نهال شوهرش را دوست دارد اما یک جاهایی هم مشکلاتی هست که باعث طغیان او شده است .
همچنین نویسنده فیلمنامه فیلم پرویز افزود : سینما تصوری از زندگی می دهد که آن رسیدن به لحظات به دور از تناقض است . ما در سینمای متعارف سعی می کنیم که تناقض در شخصیت ها نداشته باشیم ولی زندگی واقعی ما پر از تناقض است . جهان سینما با ما کاری کرده که بگوئیم این رفتار نهال درست نیست. چون به سینما اعتماد داریم سعی می کنیم زندگی مان را به آن شکل بسازیم . ما فکر می کنیم که سینما شبیه زندگی است ، در صورتی که برعکس است و ما سعی می کنیم زندگی هایمان را شبیه سینما بسازیم. نکته دیگر در مورد علت رفتارهای شخصیت ها این است که یکی دیگر از راههای آشنایی زدایی ، اگزجره کردن اتفاق است . زمانی شما با قاب و کات و .... این کار را انجام می دهید و رفتار خاصی از شخصیت را برجسته می کنید اما برشت می گوید رویداد باید روی صحنه بزرگنمایی شود تا تماشاگر آنچه را که نمی دیده است ببیند و علت روابط مشخص شود. استراتژی نهال در مواجهه با اطرافیانش بزرگ کردن چیزهایی است که به چشم نمی آمده است .
وی افزود : اگر فردی در شرایط بدی زندگی کند و افسرده نباشد باید تعجب کرد. در جامعه همیشه حکومت اکثریت است و همه باید در یک سطح و اندازه باشند و اگر کسی غیر از این باشد به او برچسب چسبانده می شود. یک خطری که این فیلم را تهدید می کند این است که با پیش داوری نسبت به بیماری های روانی به تماشای آن بنشینیم. من می خواستم این چالش به وجود بیاید که کدام مان درست فکر می کنیم . به نظرم همه ما مانند نهال زندگی می کنیم و فقط کافی است تا تلنگری به ما وارد شود تا تغییری در رفتارمان به وجود بیاید. هدف فیلم این است که نشتی به جهان تماشاچی پیدا کند و وقتی شما برای شخصیت ها پیشینه می گذارید تماشاگر با خود می گوید خوب من که در گذشته در چنین شرایطی نبوده ام پس ممکن نیست چنین کاری از من سر بزند . فیلم باید از چنین مسیری خارج شود . باید تداخل بین جهان فیلم و جهان مخاطب اتفاق بیفتد.
وی در مورد عدم استفاده از موسیقی در این فیلم نیز گفت : اگر من زمانی بخواهم از موسیقی در فیلم هایم استفاده کنم بایداین موسیقی به شدت شنیده شود مانند فیلم های گدار . می خواهم نقش موسیقی آشکار باشد و من هنوز به آن شناخت کامل از موسیقی نرسیده ام که این جرات را داشته باشم که از موسیقی در فیلم هایم استفاده کنم . همین طور زندگی واقعی ما نیز موسیقی ندارد. همچنین در صورت استفاده از موسیقی تماشاگر بدون اینکه خود متوجه باشد تحت تاثیر آن قرار می گیرد و من نمی خواستم که احساسات مخاطب در این فیلم درگیر باشد ، بلکه می خواستم که در مورد آن فکر کند. استفاده نکردن از موسیقی هم مانند استفاده کردن از دوربین روی دست این روزها مانند یک ایده است که عده ای آن را به کار می گیرند ، گاهی درست جواب می دهد و گاهی هم نه .
وی در مورد انتخاب بازیگران فیلم نیز گفت: از آنجایی که می خواستم بازیگری نقش نهال را بازی کند که در اکت های بیرونی از او چیزی نمایان نباشد تصمیم گرفتم که یک هنرپیشه قوی را برای این نقش انتخاب کنم و همین طور نقش طرف مقابل او نیز باید فردی در حد اندازه خود او میبود تا توازن بین شخصیت ها برقرار باشد .
مجید برزگر : ساختن فیلم هایی برخلاف مسیر فعلی سینمای ایران همواره تلاش گروه همکاران ما بوده است
مجید برزگر تهیه کننده فیلم پریدن از ارتفاع کم در مورد چگونگی همکاری در ساخته شدن این فیلم گفت : از حدود 12 سال پیش دوستی و همکاری من و حامد رجبی شروع شده و در این میان فیلم نامه هایی را به نگارش در آورده و بعضی از آنها را نیز ساخته ایم. گفتن اینکه فیلم های ما برخلاف مسیر فعلی سینمای ایران است باید از بیرون از مجموعه ما اتفاق بیفتد اما تصمیم ما و گروه همراه مان همواره این بوده فیلم هایی خارج از عرف گیشه و جریان رایج بسازیم. سینمایی که بعد از حاجی آقا آکتور سینما تا امروز یکه و مهجور در تاریکی مانده است در حالی که تمام آبروی سینمای ایران است . فیلم های ما جز این چیزی برای گفتن ندارند.
وی افزود: فیلم های ما ممکن است اشکالاتی هم در ساخت داشته باشد از اگر به راهمان ایمان داشته باشیم فیلم هایی خواهیم ساخت که در ذهن ماندگار باشند . این فیلم ها به دلیل ساختار شکن بودن و تازه بودن به نظر عجیب می آیند. ابزار سینما آن را به سمتی برد که امروزه شاهد آن هستیم. اگر صد سال پیش که سینما به وجود آمد موبایل نیز وجود می داشت مسیر سینما چیزی غیر این چیزی بود که امروزه هست بنابراین مقابله با جریان اصلی و در حرکت در جهتی که برای ما و گروه مهم است این است که چگونه اولا یک لحن آماتوری عمدی را در فیلم رعایت کنیم و هی یادآوری کنیم که نمی خواهیم شبیه فیلم های جریان اصلی باشیم که با سروصدا ساخته می شوند اما بعد از گذشت زمان کمی چیزی از آنها در یاد کسی نمی ماند و بیننده به دیدن آنها عادت کرده است .
دوم اینکه وظیفه ماست که به بینندگان یادآوری کنیم که به شکل های دیگری هم می شود فیلم ساخت و این را در عمل ثابت کرده ایم. با اینکه ممکن است مخاطب عام سینما از مشاهده اینگونه فیلم ها احساس رضایت نداشته باشد اما این فیلم ها جایی به روح او چنگ می زنند و از یاد او نخواهند رفت .
کارگردان پرویز افزود : به نظرم نقطه تاثیرگذار این فیلم کارگردانی آن است نه فیلم نامه اش زیرا تمام گروه و خود حامد تلاش کردند تا به آنچه که در ذهن اوست برسند. من خوشحالم که این فیلم ساخته شده و امیدوارم که همچنان این راه را ادامه بدهیم و چنین فیلم هایی بسازیم.
سحر عصر آزاد : پریدن از ارتفاع کم مانند حرکت در دایره و محدوده وسعت عمل کم است
سحر عصر آزاد منتقد میهمان این برنامه در خصوص فیلم پریدن از ارتفاع کم گفت : زنی که در محدوده روزمرگی و دنیای کوچک خودش محدود است سعی می کند که حرکت های کوچک انتحاری انجام دهد و این مانند پریدن از ارتفاع کم می ماند. محدوده و وسعت عمل او کم است و گویا سعی می کند به صورت خاموشی از اطرافیان و پدر و مادرش انتقام بگیرد. شوهر او ویژگی منفی مشخصی ندارد. حتی زیادی خونسرد و بی حس و حال است و این می تواند تنها جنبه منفی شخصیت او باشد. اما واکنش های زن متناسب با رفتارهای شوهرش نیست. به نظرم باید علت رفتارهای او را در گذشته او جستجو کرد. زنی که در آستانه مادرشدن است که یک تغییر بزرگ است با خبر از بین رفتن جنین مواجه می شود و این باعث طغیان او می شود که در محدوده کوچک زندگی اش اتفاق می افتد. او سعی می کند به سبک خودش نسبت به شرایطش اعتراض کند و واکنش نشان دهد. آدمی که در زندگی اش تحت فشار بوده می تواند گزندگی در کلام را داشته باشد.
وی گفت : در مورد شخصیت نهال بایست بگویم که اشاره به پیشینه روانی او باعث شده که ما رفتارهای او را تحت تاثیر این بیماری در نظر بگیریم در صورتی که اگر این اتفاق نمی افتاد و رفتارهای او در اثر رفتارهای اطرافیان تعبیر می شد فیلم عمیق تر می شد. ما با این پرسش مواجه می شویم که آیا رفتارهای نهال درست است یا جامعه ای که او با آن مواجه است . نهال یک آدم معمولی است که در بحران قرار می گیرد و مسیری را انتخاب می کند که شاید انتخاب بسیاری از ما نباشد . اینکه چرا آن مسیر را انتخاب می کند پاسخی است که در فیلم به ما داده نمی شود. کارگردان در این فیلم با انتخاب یک زن که در موقعیت مادر شدن است راه خود را از تجربه های قبلی جدا کرده ، زیرا این موقعیت آنقدر دراماتیک است که بار روانشناسی دارد و دست نویسنده را باز می گذارد تا به ابعاد مختلف شخصیت بپردازد.
وی افزود: یکی از دلایل جذابیت ناخواسته فیلم استفاده از بازیگران در موقعیت هایی که قبلا از آنها شاهد نبوده ایم در صورتی که فیلم سعی می کند از جلوه های ظاهری جذابیت فاصله بگیرد. کشف جلوه جدید از بازیگران باعث جذابیت فیلم شده است .
سحر عصر آزاد در مورد موسیقی نداشتن فیلم نیز گفت : این جهان بینی ایشان است که دوست دارد به روایت نزدیک به رئالیسم بپردازد ، و در این میان استفاده یا عدم استفاده از موسیقی بستگی به بافت فیلم دارد. پاسخ روشنی نسبت به هیچ چیز وجود ندارد و این جهان بینی می گوید که پایان فیلم نیز نمی تواند مشخص باشد . دیالوگ آخر مرد در بافت فیلم بسیار مهم است زیرا رفتن از نقطه ای به نقطه دیگر است و این مسیر در رابطه آنها خودش را نشان خواهد داد. این تغییر بصورت درونی در فیلم دیده می شود و تنها نشانه تغییر و تحول در فیلم است .
.
«پریدن از ارتفاع کم»؛ تعریف متفاوت افسردگی
اگه موقع رانندگی تو اتوبان دیدی همهٔ ماشینها دارن از روبهروت میان، حتماً به این معنا نیست که تو داری اشتباه میری. شاید واقعاً همهٔ اونا دارن اشتباه میان.
برزگر پس از آخرین ساختهاش «پرویز» (که با اقبال خوبی هم از سوی منتقدان رو به رو شد و هنوز هم در گروه سینمای هنر و تجربه در حال پخش است)، این بار برای اولین بار در نقش تهیه کننده در کنار رجبی قرار گرفت تا او را در ساخت اولین فیلم بلندش همراهی کند. کسی که به عنوان نویسنده هم او را در فیلم «پرویز» همراهی کرده بود. آنان قصد داشتند تا فیلمشان را که محصول مشترک ایران و فرانسه نیز هست را به جشنواره فجر برسانند.
رجبی در توضیح فیلمش گفته: «چند سال اخیر به خاطر آلودگی هوا و پارازیتهای موجود، سقط جنین یک اتفاق رایج شده و من بعد از اینکه این فیلم را ساختم متوجه شدم متأسفانه آمار روز به روز در حال بالاتر رفتن است. «پریدن از ارتفاع کم» در مورد زندگی روزمره است و آدمی که حالا تصمیم میگیرد خودش را از مناسبات زندگی روزمره رها کند و این مسئلهای بسیار سخت است. من قسمتی از خودم را در فیلم «پرویز» جا گذاشتهام و بخش دیگری از وجودم را در «پریدن از ارتفاع کم».
وزارت ارشاد اعلام کرد که «قوانین ارشاد این گونه است که اگر فیلم ویدیویی درجه کیفی «الف» دریافت کند، میتواند درخواست بازبینی در شورای سینمایی بدهد. اما «پریدن از ارتفاع کم» از ارشاد درجه کیفی «ج» گرفت. به این ترتیب وزارت ارشاد «پریدن از ارتفاع کم» را بیارزش و در پایینترین سطح کیفی ارزیابی کرد و شرکت آن در جشنواره فیلم فجر منتفی شد.
پس از این ناکامی فیلم رجبی به در جشنواره فیلم برلین در بخش پانوراما پذیرفته و جزو نامزدهای بهترین فیلم اول هم شد. در نهایت هم توانست جایزه انجمن بینالمللی منتقدان سینمایی (جایزه فیپرشی پانوراما) را از این جشنواره کسب کند. این فیلم به عنوان نامزد بهترین فیلم اول در جشنواره برلین ۲۰۱۵هم انتخاب شد.
پس از این موفقیت باز هم شایعههایی مبنی بر سیاسی بودن جوایز جشنوارههای خارجی آغاز شد. زیرا فیلمی که از نظر وزارت ارشاد کیفیت لازم شرکت در جشواره داخلی را نداشت نوانسته بود جایزه جشنوارهها خارجی را به دست آورد و رضایت منتقدان آنان را هم به خود جلب کند.
پس از آن واکنشها هم به فیلم اندکی به فضای سفید و سیاه وارد شد. عدهای آن را یک محصول قابل قبول و موفق میدانستند و عدهای هم نمونهای ضعیف و بازی داده شده توسط سیاست.
زولت گاینگ هم در سایت انجمن جهانی منتقدان سینما (فیپرشی) گفت: «افسردگی و سایر بیماریهای روانی در سالهای اخیر موضوع فیلمهای بسیاری بودهاند اما کارگردان ایرانی فیلم «پریدن از ارتفاع کم»، رویکرد متفاوتی نسبت به آنچه تاکنون به آن عادت داشتهایم، دارد. رجبی، به جای تمرکز بر تجربه درونی روان آسیب دیده، نشان میدهد که یک فرد افسرده در روابط اجتماعیاش چگونه عمل میکند و به ویژه محیط پیرامون چگونه با این موقعیت روبهرو میشود. ساختار کلی فیلم قصد دارد به شیوهای بسیار موشکافانه، فرد افسرده و محیط پیرامون وی را به تصویر بکشد و موقعیتهایی خلق کند که براساس آنها نتوانیم در نهایت هیچ یک از شخصیتها را به طور کامل و قطعی قضاوت کنیم. با مشاهده فیلم نه تنها فرد ناخوش را بهتر درک میکنیم، بلکه در بیشتر موارد عکسالعملهای معمول خود در برابر افراد افسرده را نیز بهتر میشناسیم.»
به گفته این منتقد «پریدن از ارتفاع کم» فیلمی کند با زبانی نرم است که در آن ریتم صحنهها، رنگهای بیفروغ و ترکیب بندی مینیمال نماها به شیوهای بسیار آگاهانه برای نشان دادن موضوع مورد نظر نظام یافتهاند. این فیلم اولین اثر کارگردانی با توانایی فوقالعاده نوشتن و سبک بصری به شدت سنجیده است که میتواند با آن بخش از سینمای ایران که اکنون با آثار اصغر فرهادی شناخته میشود مقایسه شود.
فیلم پریدن از ارتفاع کم با وجود بازیگران شناخته شدهای همچون «نگار جواهریان» و «رامبد جوان» در گروه سینمای هنر و تجربه اکران شد. به عقیده برزگر در ادامه نگاه متفاوت به سینمای رسمی ایران، بهتر بود این فیلم در این گروه که مخاطبان خاص خود را هم دارد به نمایش درآید.
.
پریدنن از ارتفاع کم" در خلاء • نقدی بر فیلم حامد رجبی
فیلم "پریدن از ارتفاع کم"، ساخته حامد رجبی در بخش پانورمای برلیناله ۲۰۱۵اکران شد. گرچه فضای داستان جامعه امروز ایران را نمایش میدهد، اما برخی از عناصر اصلی در فضای جامعه ایران به طور تصنعی حذف یا مهار شدهاند.
فیلم "پریدن از ارتفاع کم" یکی از سه فیلم ایرانی در برلین 2015است. این فیلم به عنوان محصول مشترک ایران و فرانسه در جشنواره فیلم برلین عرضه شده است.
"پریدن از ارتفاع کم" نخستین فیلم بلند حامد رجبی به شمار میآید. این فیلم در بخش پانورامای برلیناله برای اولین بار در روز جمعه (۶فوریه) با حضور کارگردان و تهیهکننده به نمایش گذاشته شد.
حرکت در فضایی "غیرواقعی"
برای بررسی فیلم باید جنبههای مختلف را از هم تمیز و بهطور جداگانه مورد نقد قرار داد. برای نمونه بازیگری نگار جواهریان یکی از جنبههای قوی فیلم است. به نظر میرسد، آنچه که کارگردان از جواهریان انتظار داشته و برای نقش نهال ضروری بوده، به نحو بسیار مطلوبی در این فیلم ارائه شده است.
سکوتهای طولانی نهال و چهرهای او که فاقد هر گونه حرکت است، بهطرز قابل قبولی وضعیت یک بیمار افسرده را نشان میدهد.
"نهال" در این فیلم نه قهرمان است نه ضد قهرمان. گرچه برخی از پرسشها و رفتارش خارج از "عرف و عادتهای" عمومی جامعه امروز ایران است و بسیاری از "میانمایگیهای" روزمره را به چالش میکشد، اما با توجه به فضای داستان نمیتوان او را "قهرمانی شورشی" دانست که خواهان تغییر اجتماعی است. به احتمال زیاد فیلم نیز چنین نیتی ندارد.
نباید فراموش کرد که با توجه به منطق فیلم، او زنی مبتلا به بیماری افسردگی است که در وجودش "نور و تاریکی" توامان و در کنار هم زندگی میکنند. اگرچه نهال در برخی موارد به نحوه زندگی مردم و اطرافیانش معترض است، اما راهی که برای اعتراض خود برگزیده، خالی از عیب نیست.
مرگ جنین و بیماری افسردگی دو مؤلفهای هستند که مختصات روحی و روانی نهال را به شدت متاثر کرده و تنها با توجه به این مؤلفهها میتوان درباره رفتار و کردار نهال قضاوت کرد. اما این ماهی افسرده در تنگ آبی زندگی میکند که "جامعه امروز ایران " با تمام پیچیدگیهای خاص خود است.
گرچه فضای داستان جامعه امروز ایران (فیلم در تهران ساخته شده) را نمایش میدهد، اما برخی از عناصر اصلی در فضای جامعه ایران به طور تصنعی حذف یا مهار شدهاند. برای نمونه عصبانیت یا حتی خشونت موجود در جامعه کنونی ایران "کانالیزه شده" که معلوم نیست با چه قصدی صورت گرفته است.
همه به نوعی برای رفتار نهال هم تفاهم دارند و هم ندارند، اما کسی اعتراضی شدید نمیکند. تنها در صحنهای از فیلم بابک که از وضعیت موجود به ستوه آمده، با لگد به ماشین خودش حمله میکند.
مخاطبان در مقابل پرسشهای آزاردهندهی نهال اغلب سکوت میکنند. برای نمونه میتوان به دیالوگ نهال و دکتر روانکاو نگاه کرد یا به گفتوگوی نهال با صاحبخانهای نظر انداخت که در مقابل این پرسش که "آیا خود را خوشبخت میداند"، تنها سکوت اختیار میکند.
حتی در مهمانی که ظاهراً نهال برای خرید خانهی جدید ترتیب داده و این شک برای مهمانان بهوجود میآید که نهال قصد مسموم کردن آنها را دارد نیز به طرز باورنکردنی با "اعتراض ملایم و خویشتندارانه"ی مهمانان مواجه میشویم. تعرضی فیزیکی یا حتی دشنامی در این صحنه رد و بدل نمیشود.
در جامعهای که کمترین خروج از عادت و هنجارهای آن "مجازاتها و تنبیههای" خاص خود را در پی دارد، فضایی در فیلم به نمایش گذاشته میشود که مملو از تفاهم و بردباری برای نهال است؛ چه آنان که میدانند، نهال بیمار است و چه آنان که از وضعیت روحی وی خبر ندارند.
عدم حضور در جشنواره فجر
فیلم رجبی از جمله ۱۸فیلم نخستینی است که از سوی مسئولان برلیناله برای نمایش در بخش پانوراما برگزیده شده است. در این مجموعه به بهترین فیلم نخستین جایزهای نقدی بالغ بر ۵۰هزار یورو اعطا میشود که معمولاّ این جایزه میان کارگردان و تهیهکننده تقسیم میشود. هیئت داوران سه نفرهای نیز وظیفه بررسی و گزینش فیلم برتر را بر عهده دارد.
.
منابع
http://www.naghdefarsi.com/iran-news/14554----l---r--------.html
http://www.madomeh.com/site/news/news/2567.htm
http://www.asriran.com/fa/news/421744/%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%DA%A9%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF
http://fararu.com/fa/news/231739/%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%DA%A9%D9%85-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D9%81%D8%B3%D8%B1%D8%AF%DA%AF%DB%8C
http://www.dw.com/fa-ir/%D9%BE%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%DA%A9%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%A1-%D9%86%D9%82%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AD%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D8%A8%DB%8C/a-18247703
من گارگین فتائی از ارامنهء ایران هستم .