تا زمانی که جان دارم qani vur janim از آهنگ های مشهور سایات نُوا

تا زمانی که جان دارم qani vur janim از آهنگ های مشهور سایات نُوا

توضیحات و آوانویسی به انگلیسی و ترجمه به فارسی از گارگین فتائی

هاروتیون سایاتیان (به ارمنی: Հարություն Սայադյան) با نام ادبی سایات نُوا یا سایات‌نووا (تلفظ ارمنی نام شکل اصلی لقب او یعنی صیاد نوا به ارمنی: Սայաթ-Նովա) زاده ۱۴ ژوئن ۱۷۱۲ یا ۱۷۲۲ میلادی در تفلیس - درگذشته ۱۷۹۵ میلادی هاقپات)، یا «شاه نغمه‌ها» لقب هاروتیون سایاتیان، بزرگ‌ترین موسیقیدان ارمنی‌تبار سده هجدهم میلادی است. فیلمی از وی به نام "رنگ انار" نیز ساخته شده

اشعاری که وی ساخته حالت گوسان ها و عاشق های قفقاز را دارد و بسیار آهنگین و با نظم و قافیه است .

در آن زمان قفقاز همچنان در قلمرو ایران بود و شهر تفلیس در در گرجستان مرکز اصلی فرهنگی و ادبی قفقاز محسوب میشد که محل تلاقی چندین زبان و فرهنگ گرجی و ارمنی و آذری و فارسی بود .

سایات نوا از این موقعیت برای خلق زیباترین اشعار ارمنی بهره جست به این ترتیب که در مواقع ضروری و هر وقت که طنین یا مضمون مصرعی زیابیی خاصی را طلب می کرد از واژه های زبان های رایج در تفلیس هم در اشعار خود استفاده می کرد . وی علاوه بر ارمنی اشعاری به زبان ترکی و گرجی هم دارد . بر اساس همین شرایط است که وی را تنها نمیتوان متعلق به ارامنه دانست بلکه وی متغلق به کل منطقه قفقاز جنوبی با ویژگی های خاص منحصر به فرد خود است

در این قطعه نیز سایات نوا از چندین واژه فارسی و ترکی و گرجی استفاده کرده که به ترتیب اینها هستند

البته برخی از این واژه ها در خود زبان ارمنی بوده و در اصل از واژه های مشترکی است که خود ریشه در یک گروه بزرگ زبانی نظیر هند و اروپایی دارند .

Ջան

Jan

جان

Եար

Yar

یار

Ղուրբան

Ghurban

قربان

منظور قرزبانت گردم یا فدات شوم هست

Ղադէդ

Ghaded

قد تو

قد و بالای تو را بنازم

Ջէյրան

Jeyran

جیران

սէ՛յր

seyr

سیر و سیاحت

Բաղչէն

Baghchen

باغچه

Նազով

Nazov

با ناز

Սազով

Sazov

با ساز

Իլթիմազով

Iltimazov

با التماس

Դաստա

Dasta

دسته

Փըստա

Psta

پسته

Հէյրանի

Hayrani

حیرانی و سرگردانی

Գօլըն

Goln

گل

Բըլբուլըն

Blbuln

بلبل

Սէյրանի

Seyrani

سیر و سیاحت

Նամով

Namov

با نام

Լալէքըն

Lalekn

لاله ها

Ռանգով

Rangov

با رنگ

رنگارنگ

Սուսան-սընբուլով

Susan-smbolov

سوسن و سنبل

ղարիբ բըլբուլով

gharib blbulov

بلبلان غریب

բաղըն

baghn

باغ

Լէյլու դիդարին

Lylu didarin

دیدار لیلی

چهره لیلی

Ուշքըս

Ushks

هوش

Մուհաջարին

Muhajarin

مهاجار

همان نرده و حصار

Սաջարին

Sajarin

بستر

Ատլաս

Atlas

اطلس

پارچه اطلس

զար

zar

زر و زیور

խաս

khas

خاص و ویژه

Թաս

Tas

تاس

منظور تاس و استکان شراب است

Թաք

Tak

تک و تنها

نکته عجیب در مورد بازخوانی آهنگ های وی این است که به ندرت خواننده ای پیدا میشود که تمام ابیات یک آهنگ وی را بازخوانی کند و معمو.لاً بازخوانی انتخابی از اشعار یک آهنگ صورت می گیرد

متن اصلی به زبان ارمنی

Քանի վուր ջան իմ, եա~ր, քի ղուրբան իմ. աբա ի՞նչ անիմ.

Արտասունք անիմ, շատ հոգուց հանիմ, եա~ր, ղադէդ տանիմ:

Ասիր` ջէյրան իմ. թուղ քի սէ՛յր անիմ, եա~ր, մըտիկ անիմ:

Մո՛ւտ բաղչէն նազով, քիզ գովիմ սազով, եա~ր, իլթիմազով:

Մազիրըդ` դաստա, պըռօշըդ` փըստա. հէյրանի վախտ է.

Ե՛կ նընգնինք չօլըն, վուր հասնինք գօլըն. ջէյրանի վախտ է:

Բըլբուլըն` վարդին, վարդըն` բաղաթին. սէյրանի վախտ է:

Մո՛ւտ բաղչէն նազով, քիզ գովիմ սազով, եա~ր, իլթիմազով:

Շուռ գանք համդամով, յիրգնային նամով թուփըն թացվիլ է.

Խաղ կանչինք հանգով, լալէքըն` ռանգով, վարդըն բացվիլ է:

Սուսան-սընբուլով, ղարիբ բըլբուլով բաղըն լըցվիլ է:

Մո՛ւտ բաղչէն նազով, քիզ գովիմ սազով, եա~ր, իլթիմազով:

Պատուական շինած, նըման նըմանած Լէյլու դիդարին.

Եա~ր, ուշքըս գընաց, մազիրըդ մընաց վրայ մուհաջարին:

Բաղըն` զարդարած, բըլբուլըն` քընած վարդի սաջարին:

Մո՛ւտ բաղչէն նազով, քիզ գովիմ սազով, եա~ր, իլթիմազով:

Հագիլ իս ատլաս, թուրլու զար ու խաս. սալբու դալ րօվուն.

Ձեռիդ ունիս թաս, լըցնիս ու ինձ տաս. ղուրբան իմ քօվուն:

Թաք դու բաղչէն գաս անիս մասնէմաս քու Սայաթ-Նովուն:

Մո՛ւտ բաղչէն նազով, քիզ գովիմ սազով, եա~ր, իլթիմազով:

آوا نویسی آهنگ به انگلیسی

Qani vur janim , yar ki ghurbanim, apa inch anim

Artasunk anim , shat hokuts habim, yar ghaded tanim

Asir jeyran im , tugh ki Seyran im , yar mdik anim

Mut bahgchen nazov kiz govim sazov yar iltimazov

Mazird dasta,prosht psta, heyrani vakht e

Yek enknink chole vor hasnink gole , jeyrani vakht e

Blbukn vartin , varte baghatin, seyrani vakht e

Mut bahgchen nazov kiz govim sazov yar iltimazov

Shut gank hangamov , hirknayin namov , tupen tatsvil e

Khagh ganchink hangiv, laleke rangov,varte batsvil e

Susan sombolov, gharib blbulov baghn ltsvil e

Mut bahgchen nazov kiz govim sazov yar iltimazov

Padvakan shinats , nman nmanats, leylu didarin

Yar ushks gnats,mazerd mnats,vra muhajarin

Baghn zartarvats , blbuln knats, varti sajarin

Mut bahgchen nazov kiz govim sazov yar iltimazov

Hakil is atlas, turl u zar u khas,salbu dal rovut

Dzerid unis tas,lstnis u indz das,ghurban im kovun

Tak du baghchen gas anis masnemas , ku sayat novun

Mut bahgchen nazov ,kiz govim sazov , yar iltimazov

ترجمه به فارسی

تا زمانی که جان دارم ، ای یار قربانت میگردم ، غیر از این چه کنم

در چشمانم اشک جاریست ، داغ بر دلم گذاشتم، ای یار قد و بالای تو رو بنازم

ای جیران من بگذار تو را سیر و سیاحت کنم و نزدیکت بیایم

با ناز به باغ بیا تا تو را با التماس ستایش کنم

موهایت دسته ، لب هایت پسته ، زمان حیرانیست

بیا در چاله ها بیوفتیم تا به گل ها و مراتع برسیم ، وقت شکار جیران است

بلبل روی شکوفه ، شکوفه در باغ ، الان وقت گشت و گذار است

با ناز به باغ بیا تا تو را با التماس ستایش کنم

بیا با هم حرف بزینم ، بوته با باران بهشتی سیراب شده است.

آواز با وزن و قافیه بخوانیم با لاله های رنگارنگ ، شکوفه ها باز شده اند

باغ با سوسن و سنبل و بلبلان غریب پر شده است

با ناز به باغ بیا تا تو را با التماس ستایش کنم

با سفارش اما درست مثل چهره لیلی ساخته شده

ای یار عقل و هوشم را گرفتی موهایت روی حصار ماند

باغ اراسته شده و بلبل بر بستر گل سرخ خوابیده است

با ناز به باغ بیا تا تو را با التماس ستایش کنم

پیراهن اطلس پوشدیه با زیورآلات خاص و نقشین

در دستت تاس ( لیوان شراب ) داری که آن را پر کنی و به من بدهی من قربانت گردم

وقتی تک و تنها به باغ می آیی قبل مرا هزار تکه می کنی

با ناز به باغ بیا تا تو را با التماس ستایش کنم

لینک یکی از بازخوانی های خوب این آهنگ در یوتیوب

https://youtu.be/6emIqR-y4CM

http://www.sayat-nova.am/h6.html

‎دوازده مرد خشمگین ، یکی از بهترین فیلم های تاریخ سینمای جهان

‎دوازده مرد خشمگین ، یکی از بهترین فیلم های تاریخ سینمای جهان

‎جمع آوری و الحاقات از گارگبن فتائی

‎یکی از بهترین فیلم های تاریخ سینمای جهان فیلمی هست به نام دوازده مرد خشمگین twelve angry men که داستان در مورد یک نوجوان هجده ساله ای است که متهم به قتل شده و دوازده مرد به عنوان هیات منصفه در یک اتاق باید تصمیم بگیرند که این نوجوان گناهکار هست یا بیگناه. این فیلم یکی از شاهکارهای هنر سینما هست و همواره یکی از صد فیلم برتر سینمای جهان بوده. است

‎در 12 مرد خشمگین، همه اعضای هیئت منصفه مرد هستند زیرا فیلمنامه در سال 1954 نوشته شده بود و نیویورک تا سال 1968 به زنان اجازه حضور در هیئت منصفه فدرال را نمی‌داد . دلایل مختلفی وجود دارد که باعث جذابیت این فیلم شده که‌ مهمترین آنها کارگردانی سیدنی لومت و خود داستان و سناریو ه بازیگری درجه یک بازیگران فیلم هست طوری که با وجود اینکه تمام فیلم تنها در یک اتاق می گذرد و همه اعضا هم مرد هسنتد بیننده را تا آخر فیلم می کشاند. در فیلم ابتدا یازده نفر اعضا هیات منصفه معتقد هستند که آن نوجوان مجرم است و از روی قصد پدرش را کشته. تنها یک نفر یعنی عضو شماره هشت با بازی محشر هنری فوندا مخالف بود البته معتقد نبود که آن نوجوان بیگناه است اما مبگغت در اینکه وی گناهکار و مجرم باشد تردید دارد و نباید به همین راحتی در مورد کسی که متهم به اعدام هست حکم داد زیرا تصمیم اعضا ممکن است سر بی‌گناهی را بالای دار ببرد. بخشی از دیالوگ داستان در همین زمینه

‎ سومین عضو هیات منصفه : تو داری در مورد ثانیه حرف می زنی هیچ کس نمی تونه انقدر دقیق باشه

‎ هشتمین عضو هیات منصفه: خوب به نظر من شهادتی که می تونه یک نفر رو به صندلی الکتریکی بسپاره باید به همین اندازه دقیق باشه.

‎در تمام طول فیلم هنری فوندا به تدریج موفق می‌شود نظر بقیه یازده نفر را از گناهکار دانستن نوجوان به بیگناه تغییر دهد و همین تلاش ها و حرف های وی برای متقاعد کردن بقیه بر جذابیت فیلم می افزاید. در همین گفتگوها مسائل گوناگونی از امکان بی دقتی در شهادت و انگیزه کافی نداشتن وکیل تسخیری در دفاع از متهم گرفته تا انگیزه های فردی نظیر اختلاف یکی از اعضا با پسرش که باعث ترک خانوده توسط پسر شد و موقیعت های طبقات اجتماعی و سن و جنسیت افراد مطرح می‌شود.

‎داستان این فیلم نیز که به همین نام و اثر رجینالد رز است خود از دروس مورد مطالعه رشته ای اش ال English as a second langusge(ESL) یعنی رشته انگلیسی به عنوان زبان دوم در آمریکا است . فیلم های ایرانی را به راحتی می‌توان در یوتیوب یا اینترنت دید اما چنین امکانی برای دیدن نسخه کامل دوبله شده فیلم های خارجی چون دارای حقوق قوی کپی رایت هسنتد وجود ندارد معذالک این فیلم هم اکنون در دستگاه هایی مانند جی ال ویز موجود است و چون تمام اعضا مرد هسنتد دلیلی برای سانسور فیلم وجود نداشته بنابراین فیلم نسخه کامل دوبله شده بدون سانسور آن الان در برخی از پلتفرم ها موجود است.

‎۱۲ مرد خشمگین (به انگلیسی: 12 Angry Men) فیلمی درام حقوقی محصول سال ۱۹۵۷ آمریکاست که بر اساس داستانی تلویزیونی به همین نام نوشته رجینالد رز Reginald Rose و به کارگردانی سیدنی لومت Sidney Lumet ساخته شده‌است. داستان دربارهٔ هیئت منصفه دادگاهی متشکل از دوازده نفر است که بایستی دربارهٔ گناهکار بودن یا بی‌گناهی جوانی به اتهام قتل تصمیم‌گیری کنند. فیلم به دلیل اینکه تنها از یک لوکیشن در بیشتر طول فیلم و دوازده بازیگر اصلی استفاده کرده‌است مورد توجه می‌باشد. همچنین شخصیت مثبت این فیلم (تصمیم‌گیرنده شماره ۸) در لیست پنجاه قهرمان برتر تاریخ سینما در بنیاد فیلم آمریکا (AFI)، در رتبه ۲۸ قرار دارد.

‎بازیگران در ۱۲ مرد خشمگین نامی ندارند و از ابتدا تا به انتها آن‌ها را براساس شماره ایی که دارند صدا می‌کنند. در این بین تنها هنری فوندا و جوزف سویینی هستند که در انتهای فیلم تماشاگران را آگاه می‌کنند که نامشان به ترتیب دیویس و مک کاردل است.

‎نوجوانی هجده ساله از اهالی آمریکا لاتین متهم به قتل پدرش گردیده‌است. شواهد نشان می‌دهد او با ضربات متعدد چاقو پدر خود را به قتل رسانده‌است، گرچه نوجوان که به نظر ضعیف و افسرده حال می‌رسد این اتهام را قبول ندارد با این حال وجود چاقویی در محل وقوع حادثه که به ظاهر متعلق به نوجوان مذکور است و او ادعا می‌کند آن را مدتی قبل گم کرده و خبری هم از محل آن نداشته‌است، به عنوان مدرک جرم، دلیلی برای مجرم شناختن او از سوی دادگاه شده‌است.[۱۰] حال دوازده مرد از طبقات مختلف اجتماعی به عنوان اعضای هیئت منصفه دادگاه، مأمور تصمیم‌گیری نهایی دربارهٔ این پرونده شده‌اند.

اگر آن‌ها فرد متهم به قتل را محکوم نمایند، وی باید روی صندلی الکتریکی اعدام شود. در فرایند رأی‌گیری یازده نفر از اعضای هیئت منصفه رأی به محکومیت و در نهایت اعدام نوجوان می‌دهند اما در این بین یک نفر از آنان یعنی تصمیم‌گیرندهٔ شماره ۸ رأِی بر بی گناهی متهم می‌دهد و پیشنهاد صحبت در این باره را می‌دهد. با پیشروی ماجرا در اتاقی که اعضای هیئت منصفه آن در فضای عصبی مشغول بحث و بررسی پرونده هستند قصه فیلم شکوفا می‌شود و به صورت مطالعه‌ای استادانه دربارهٔ شخصیت‌های پیچیده‌ای در می‌آید که به عنوان عضو هیئت منصفه می‌خواهند رأی نهایی را صادر کنند. پس زمینه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی هریک از این اعضا، باعث واکنش‌های مختلف آنان در زمان حال می‌شود. در چنین موقعیت و اوضاع و احوالی است که شماره ۸ تلاش می‌کند بقیه همکارانش را متقاعد کند که رأی آن‌ها اهمیتی حیاتی دارد و نباید به راحتی دربارهٔ آینده و زندگی دیگران تصمیم بگیرند و سرانجام پس از یک ساعت و نیم بحث پرونده کاملاً روشن می‌شود.

‎۱۲ مرد خشمگین» در سال ۲۰۰۸ از طرف بنیاد فیلم آمریکا به عنوان دومین فیلم دادگاهی تاریخ سینما برگزیده شد

‎هیچ‌یک از بازیگران عضو هیئت منصفهٔ دادگاه در حال حاضر در قید حیات نیستند.

‎جوایز

‎برنده جایزه بهترین فیلم خارجی از جشنواره بفتا

‎برنده جایزه خرس طلایی جشنواره بین‌المللی فیلم برلین

‎نامزد جایزه اسکار بهترین کارگردانی برای سیدنی لومت

‎نامزد جایزه اسکار بهترین فیلم‌نامه اقتباسی برای رجینالد رز

‎نامزد جایزه اسکار بهترین فیلم

‎نامزد جایزه گلدن گلوب بهترین فیلم درام

‎نامزد جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر نقش اول مرد برای هنری فوندا

‎نامزد جایزه گلدن گلوب بهترین کارگردانی برای سیدنی لومت

‎نامزد جایزه گلدن گلوب بهترین بازیگر نقش مکمل مرد برای لی جی. کاب

‎۱۲ مرد خشمگین، در واقع جدا از یک درام هیجان‌انگیز بودن، نشانگر ۱۲ قشر مختلف جامعه و دید هر یک به یک ماجرای واحد است؛ که می‌توان گفت تا حد زیادی این امر را مدیون سیدنی لومت، کارگردان فیلم است.

‎به یک نمونه از اصل داستان که نشان دهنده نگاه نويسنده به تعلق اعضا هیات منصفه به طبقه یا قشر خاصی از اجتماع هست و سیدنی لومت هم آن را به گونه ای در فیلم بیان کرده توجه کنید

‎عضو شماره 10 فردی هست بسیار متعصب که به هیچ کس احترام نمیزاره و به همه از زاویه پایین نگاه می کنه

‎ اون میگه اون پسره ( متهم) یه پسر بی عار و کثیف عامی بیسواده که حتی بلد نیست انگلیسی حرف بزنه

‎اینها معمولا حرف های افراد متعصب و طبقه مرفه جامعه در مورد افراد متوسط و فقیر هست

‎ عضو شماره ده میگه

‎ اون حتی بلد نیست انگلیسی رو درست حرف بزنه در حالی که باید در مورد « او» که سوم شخص مفرد هست کلمه doesn't رو به کار ببره خودش اشتباهاً کلمهء don't رو به کار می بره و میگه

‌‏ He don’t even speak good English

‎ نویسنده در اینجا می خواد بگه این جور آدمها همیشه عیب دیگران رو می بینند اما عیب خودشون رو نمی بینند

‎ عضو شماره 11 که یک مهاجر هست و خارجی میگه

‌‏ He doesn't even speak good English

‎یعنی جمله عضو شماره 10 رو تصحیح می کنه

‎ یک خارجی و مهاجر داره حرف یک آدم متعصب و دماغ بالا رو تصحیح می کنه

‎همچنین، این که هیچ‌کدام از ۱۲ عضو هیئت منصفه (در این مقاله آمده "تصمیم‌گیرنده") در طول داستان نامی ندارند؛ گویی کارگردان خواسته بیننده تصمیم‌گیرنده‌ها را از شخصیت آن‌ها بشناسد نه نام آن‌ها.

مشخصات اعضاء هیات منصفه به قرار زیر هستند

FOREMAN:

رئیس و سخن گوی هیات منصفه

JUROR

عضو هیات منصفه

عضو شماره یک که سخن گو و رییس هیات منصفه هم هست

او یک فرد کوچک کم اهمیت است که تحت فشار مقامی است که دارد و کاملاً خود را رسمی نشان می دهد او زیاد درخشان نیست اما سرسخت است

عضو شماره 2

او شخص آرام و مرددی است که ارایه هر دیدگاهی از سوی خود را مشکل می داند او به راحتی تحت تایر قرار گرفته و معمولاً دیدگاه آخرین شخصی که با او حرف زده است را می پذیرد .

عضو شماره 3

او شخصی بسیار قوی و موثر و بی نهایت متعصب است به نحوی که می تواند در او اثرات دیگر آزاری را مشاهده کرد همچنین او فردی خشک و نابردبار نسبت به عقاید دیگران در مورد خودش است و به تحمیل آرزوها و دیدگاههای خود به دیگران خو گرفته است

عضو شماره 4

به نظر می رسد که او فرد رفاه و موقعیت هست و سخنگوی مجربی که خود را در هر زمانی خوب نشان می دهد به نظر می رسد که نسبت به بقیه اعضاء هیات منصفه کمی احساس کوچکی می کند تنها نگرانی وی اقدامات دراین پرونده است و او تحت تاثیر و هراسان از رفتار دیگران است

عضو شماره 5

او شخص ساده دلی است یک جوان بسیار ترسو که تعهدات خود در این پرونده را بسیار جدی می گیرد اما وقتی بزرگترها اجازه صحبت دارند او در صحبت کردن احساس دشواری می کند

عضو شماره 6

او یک شخص صادق اما کند ذهنی است که تصمیمات خود رابه آهستگی و با دقت می گیرد او شخصی است که ارایه دیدگاه مثبت را مشکل می یابد اما او دیدگاه های ارایه شده بوسبله دیگران که بیشترین اعتراض نسبت به او را ارایه می دهند گوش کرده و هضم و قبول می کند

عضو شماره 7

او یک شخص پر سر وصدا و درخشان و از آن نوع فروشنده های خوشامدگویی است که کارهای مهم تری از نشست بر روی صندلی هیات منصفه دارداو در تعدیل کردن و به همان اندازه در شکل دادن به کارهایی که در برابر آنها چیزی نمی داند سریع است او یک گردن کلفت و البته بزدل است

عضو شماره 8

او آرام ، متفکر ، جنتلمن وکسی که همه جوانب هر مساله را دیده و مداوماً در جستجوی حقیقت است او فردی است که آمیتخته با حس همدردی است با همه اینها او شخصی است که می خواهد عدالت اجرا شود و برای دیدن آن خواهد جنگید

عضو شماره 9

او پیرمرد ملایمی است که مدت طولانی است بر زندگی فایق آمده و حالا صرفاً منتظر مرگ است او برای آنچه که هست خودش تشخیص میدهد و افسوس روزهایی را می خورد که امکان شجاع بودن و پرحرارت بودن بدون مخفی کردن خودش پشت سالهای متمادی را می خورد .

عضو شماره 10

او شخصی تندخو و عصبانی است شخصی که تقریباً در همه دیدگاهها ضدیت می کند او همچنین شخص کوته فکر متعصبی است که هیچ ارزشی برای زندگی هیچ انسانی قایل نیست ابنجا مردی هست که هیچ کجا نبوده و هیچ کجا نخواهد بود و می داند که در درون خو.دش فرو می رود.

عضو شماره 11

او پناهنده ای از اروپاست او با لهجه صحبت کرده و خجالتی ، متواضع و تقریباً به درد بخور برای مردم اطراف خود می باشد او صادقانه در جستجوی عدالت است زیرا او از بی عداتلی به نحو بسیار زیادی رنج می برد .

عضو شماره 12

او شخصی مرتب و جذاب و تاجر است و به موجودات انسانی از جنبه درصد و نمودار نگاه می کند و هیچ درک واقعی از مردم ندارد او یک دماغ بالای سطحی است اما سعی می کند عضو خوبی باشد

طرز پوشش

اعضائ هیات منصفه هر روز لباس های کار مناسب با تابستان را می پوشند عضو شماره 5 کت و شلوار دست دوز گران قیمت می پوشد و لباس های عضو شماره 7 خیره کننده هستند شماره 12 زیرکانه اما با ذاعقه خوب لباس می پوشد

‎راجر ایبرت ۱۲ مرد خشمگین را عضوی از مجموعهٔ «فیلم‌های فوق‌العاده» سایت خود کرد. ای.اچ. ویلر از روزنامهٔ نیویورک تایمز نوشت: «درامی با خط داستانی محکم و جذاب؛ که به نمایی عمیق از پشت درهای بستهٔ اتاق هیئت منصفه دست یافته‌است.» او همچنین در مورد دوازده شخصیت اصلی داستان نوشت: «درام این ۱۲ شخصیت، به اندازهٔ کافی برانگیزنده است که می‌تواند هر تماشاگری را افسون ‎کند.»

.

منابع

دوازده مرد خشمگین – نمایشنامه ای از رجینالد رز- ترجمه داریوش مودبیان – نشر قاب با همکاری اداره کل پژوهش معاونت سینما – 1383

فیلمنامه دوازده مرد خشمگین ترجمه به فارسی - تىیه شده تيسط پسر سمیرمی از نسخه اینترنتی Adamakechobi.ir

‌‏https://m.imdb.com/title/tt0050083/trivia/

‌‏https://www.funtrivia.com/en/Movies/Twelve-Angry-Men-10760.html

https://webcitation.org/6OfM3G4YI?url=http://www.afi.com/100years/handv.aspx

‌‏https://en.m.wikipedia.org/wiki/12_Angry_Men_(1957_film)

‌‏https://archive.org/details/variety213-1958-12?view=theater#page/n263/mode/1up

‌‏https://www.umass.edu/legal/Hilbink/250/12Angry.pdf