گارنی GARNI
 
ارائهء نوشته ها، تحقیقات ، ترجمه ها و مقالات و نظرات و پیشنهادات در زمینه های گوناگون

منطقهء خرقان و ارامنهء ساکن در آن

جمع آوری از گارگین فتائی

 

بخش خرقان در شرق شهرستان زرندیه و شمال غرب شهر ساوه و جنوب استان قزوین قرار دارد .

وجه تسمیه  آن هنوز به طور قطع معلوم نشده البته ارامنهء محلی به این منطقه « قاراقان »  ղարաղան به انگلیسی gharaghan  گویند .

گویش مردم خرقان عموماً ترکی است ولی گویش های تاتی و ارمنی نیز در این بخش رایج است .

   دهستان خرقان در قسمت جنوب غربی قزوین قرار دارد و محدود است از شمال به رودخانه خررود و دهاتی از دهستانهای دودانگه، افشاریه، و زهرا، از مشرق به دهستان خلجستان ساوه ـ از جنوب قسمتی به دهستان درجزین همدان و از مغرب به ناحیه خمسه. در حال حاضر جاده آسفالته قزوین ـ همدان، دهستان خرقان را به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می‌نماید. ولی در گذشته سرزمین خرقان به سه بلوک خرقان افشار ـ خرقان بکشلو و خرقان قتلو تقسیم میشده است. .

   طول خرقان در جهت شرقی ـ غربی حدود پانزده فرسنگ و عرض آن در جهت شمالی ـ جنوبی نزدیک چهار فرسنگ است.

سرزمین خرقان در مجموع ناحیه ایست کوهستانی که دو سلسله جبال معروف آن یکی خرقان داغ در حد فاصل خرقان و دهستان درجزین و خلجستان ساوه و دیگری رامند میان خرقان و رامند و دهستان زهرا قرار دارد. کوه رامند ـ درِ قبلی قزوین و شمال خرقان است و مردم نشین است و زراعت و بلندی عظیم ندارد .

با توجه به آثار چشم گیر و ارزنده معماری مربوط به قرن در ناحیه خرقان می توان  گفت که در زمان سلجوقیان نیز منطقه مزبور دارای موقعیت ممتازی بوده است. از اهمیت این منطقه با توجه به موقعیت خاص آن که در مسیر راه قزوین به همدان قرار داشته ، در دورانها بعد نیز کاسته نشد. چنانکه وجود کاروانسرای شاه عباسی در آوه معرف موقعیت حساس منطقه از نظر ارتباطی بشمار می‌رود. از جالب ترین بناهای دهستان خرقان دو برج آرامگاه است که تا چند سال پیش بطور کلی ناشناخته باقی مانده بود. در فاصله پانصد متری برجهای خرقانی تپه عظیمی بچشم می‌خورد که از جمله تپه های باستانی این ناحیه بشمار می‌رود و معرف آن است که دیر باز بعنوان یکی از محلهای عمده سکونت مورد توجه بوده است.برجهای دوگانه خرقان در محوطه مسطحی در فاصله ٢٩ متر از یکدیگر قرار گرفته‌اند. .

  بنای برج شرقی قدیمی تر از بنای برج غربی است و بنا بر کتیبه های موجود دو بنا , اختلاف زمان ساختمان آن دو 26 سال می باشد.ارتش آبادیکی از روستاهای زیبا وسر سبز ناحیه خرقان شرقی است که در ٢۴کیومتری آبگرم قرار دارد .

بخش ارامنه نشین خرقان در شمال غربی استان مرکزی قرار گرفته است و یکی از بخش های شهرستان ساوه این استان می باشد.

این بخش کوهستانی و کوهپایه ای مابین شهرستانهای ساوه قزوین و همدان قرار گرفته است و دارای آب و هوای سرد زمستانی وخنک تابستانی می باشد.

با قرارگرفتن در منطقه کوهستانی و کوهپایه ای دارای چشمه های زلال و آب سرد همچنین هوای پاک و مطبوع می باشد ..

کلیسای سرکیس مقدس  در روستای چاناقچی بالا قرار دارد که به ارمنی به این روستا وِری گیوق  վերի գյուղ     به انگلیسی  veri giugh     به معنای ده بالا یا بالا ده قرار دارد و در اطراف کلیسا، اتاقهایی برای استفاده زیارت کنندگان وجود دارد و محل بسیار خوبی برای گذراندن تعطیلات تابستانی می باشد

این کلیسا در سال 1735 میلادی ساخته شده است .

همه ساله با شکوه کامل، روز تبرک انگور وعروج حضرت مریم از طرف کلیسا جشن گرفته می شود و چندین هزار نفر از ارامنه بخشهای دیگر ایران و خارج از کشور، در این جشن با شکوه شرکت می کنند. در این روز از طرف کشیش کلیسا مراسم دینی پاتاراگ برگزار می شود. .

در زمانهای نه چندان دور در این ناحیه ارامنه در هشت روستای تمام ارمنی نشین و چهار روستای مختلط زندگی می کردند که تعداد آنها در اوایل قرن بیستم، 4 الی 5 هزار نفر می رسید، .شغل اصلی آنها دامداری و کشاورزی بوده است.

در سال 1962 میلادی برابر با 1341 شمسی بر اثر وقوع زلزله در خرقان بسیاری از خانه ها تخریب شد و همین امر باعث مهاجرت ارامنه ء باقی مانده از این منطقه شد با وجود این هنوز عده ای از ارامنه در این منطقه سکونت داشته و عده ای از آنها هم که  از این منطقه مهاجرت کرده اند هنوز خانه های خود را دارند .

نکتهء جالب در مورد روستاهایی از خرقان که قبلاً ارمنی نشین بوده این است که ارامنه ای که  در این روستاها زندگی کرده اند به خوبی  زبان ترکی خرقانی را بلد بوده و  متقابلاً اهالی غیرارمنی این روستا ها هم به خوبی به زبان ارمنی حرف می زنند  و کلاً رابطهء بسیار خوبی بین اهالی این روستاها با هم برقرار است .

تاریخ این ناحیه در کتابی به نام تاریخ ارامنه خرقان جمع آوری شده است . برای اطلاعات بیشتر به قسمت آشنایی با کتاب مراجعه کنید..

 

آثار تاریخی خرقان

1: منطقهء کهک بین روستاهای بلوبند و رازقان متعلق به قرن ششم قمری

2: قلعه و تپه های باستانی الویر متعلق به دورهء ساسانیان

3: غار شاه ÷سند واقع در کوهی به همین نام در زرآب روستای بندامیر

4: قلعهء قارقالوخ در کوه بزکش زرآب بندامیر

5: تپهء باستانی و قلعهء علیشار مربوط به دورهء پارت ها

6: حمام کلبعلی خان خلج در روستای ویدر مربوط به دوران زندیه

7: تپه دوزج که قدمت آن به دورهء اسلامی می رسد

8: مسجد روستای چلسبان مربوط به دوره زندیه

9: کلیسای سارکیس مقدس در روستای چاناقچی علیا مربوط به 1735 میلادی

10: قلعهء ضیا در روستای ویسمق که بازسازی آن مربوط به دورهء قاجاریه است .11: حمام روستای بندامیر مربوط به دورهء زندیه

11: برج های دوقلوی خرقان

 

مناطق گردشگری خرقان

1: روستای ویدر

در ده کیلومتری شرق مرکز خرقان واقع است .

2: روستای بند امیر

در پانزده کیلومتری جنوب شرق مرکز خرقان است .

از نقاط دیدنی آن سد خاکی ، زیارتگاه قره دده و امام زاده محمد باقر ( ع) است

3: روستای الویر

در هفت کیلومتری شمال مرکز خرقان واقع است .

4: روستای چلسبان

در هفت کیلومتری جنوب غرب بخش مرکز خرقان واقع است .

5: روستای چااناقچی علیا

در هشت کیلومتری از مرکز غرب خرقان قرار دارد

کلیسای سرکیس مقدس در این روستا است و بنای آن بسیار ساده است .

از مناطق دیگر دیدنی در این روستا  چشمهء خاچو بار խաջուբառ  به انگلیسی khachubar به معنای جدولی  و آبشاری که به ارمنی به آن  شُر شُر shor shor   گویند و منطقهء حنگلی می باشد .

6: روستای علیشار

در بیست کیلومتری غرب مرکز خرقان واقع است

از مناطق دیدنی آن تپه و قلعهء باستانی و مزار 41 شهید انقلاب است .

7: روستای ورامه

در بیست کیلومتری شمال غرب خرقان واقع است .

از نقاط دیدنی این روستا سد خاکی آن است .

8: روستای لار

در 32 کیلومتری غرب مرکز خرقان واقع است

این روستا بسیار خوش آب و هوا با ککوهها و دره های سرسبز است .

 

معروف ترین مشاهیر خرقان

1: قلی خان زرگر عاصی

شاعری اهل روستای علیشار و سرایندهء منظومهء اسعد نظام است

2: اکبر رزاقی

شاعر معاصر از روستای مصرقان

3: میرزا محمد خوشنویس الویری

یکی از شعرای معروف خرقان که نامهء بی نقطهء وی از معروفیت فراوانی برخوردار است .

4: عندلیب عبدالله بیک کاظم بیگلو

یکی از شعرای ترک زبان خرقان که عندلیب تخلص می کرده است و در ده انیره به دنیا آمده است .

5: تیلیم خان

پدرش از طایفهء اسگین و مادرش از ایل خلیج بود نام پدرش تیمورخان و پدربزرگش قاراخان بوده و در روستای مرغی به دنیا آمده  . اشعار حکمت آمیز وی در زبان ترکی بی بدیل است .

 

 

 

منابع

 

1: fa.wikipedia.org/wiki/بخش_خرقان

2:http://arteshabad.persianblog.ir/post/24

3:http://www.gharaghan.com/kharaghan.htm

4: خرقان ، قطب گردشگری زرندیه

روزنامهء اطلاعات مورخ یک شنبه بیستم مرداد 1390  - صفحهء 7

5: کلیساهای ارامنهء ایران  - لینا ملکمیان – دفتر پژوهشهای فرهنگی – چاپ دوم زمستان 1380

 


نوشته شده در تاريخ چهارشنبه دوم شهریور 1390 از سوي گارگین فتائی
تمامي حقوق اين وبلاگ محفوظ است | طراحي : پيچک